Place for some configs

Bu sayfa en iyi google chrome ve mozilla firefox tarayıcılarıyla görüntülenir.


Özet

Bilişim teknolojisindeki hızlı gelişmeler, bilgisayar bilimlerinin daha fazla bilim dalında ve bu arada dilbilimde kullanılması sonucunu doğurmuştur. Dünyada 1900’lü yılların ikinci yarısından itibaren derlem dilbilim (corpus linguistics) araştırmalarının önem kazanmasıyla birlikte bu alanın alt alanları da oluşmaya başlamıştır. Derlem dilbilimi uygulamalarında bilgisayarlar aracılığıyla işlenen insan dili, farklı alt araştırma alanlarında (sözlükbilim, dil öğretimi, söylem çözümlemesi vb.) konu edinilmektedir. Türkçe içinse bu alan henüz oldukça yenidir.

Literatürde derlemler içlemleri ve amaçlılıklarıyla koşut olarak farklı türlerde tanımlanmıştır. Bu türlerden biri de art süremli/tarihsel derlem (diachronic/historical corpus)’dir. Bu derlem türü belirli bir dilde yazılı metinleri sayısallaştırarak bilgisayarlar aracılığıyla işlenebilir-okunur bir platforma taşımayı ve araştırmacıların hizmetine sunmayı hedefler. Bu alana özgü farklı dünya dilleri üzerine yürütülmüş çok sayıda çalışmadan en önemlileri: Cambridge Üniversitesi’nde hazırlanan A Historical Corpus of the Welsh Language 1500-1850 (http://people.pwf.cam.ac.uk/dwew2/hcwl/menu.htm) ile Türkçeyi konu edinen, Eski Türkçenin Uygurca dönemine ait metinleri içeren Johann Wolfgang Goethe Üniversitesi’nde yürütülen Vorislamische Alttürkische Texte: Elektronisches Corpus (http://vatec2.fkidg1.uni-frankfurt.de/) başlıklı çalışmalardır.

“Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesinin Tarihsel Derlemi Projesi”sinin konusu, Eski Türkçenin Orhon Türkçesi ve Uygurca dönemlerine ait metinler ile Karahanlı Türkçesi dönemi metinler yer alacaktır. Bu üç dönem, Türklerin bağlı bulundukları kültürel alanlar, dolayısıyla etkileşimde olunan diller açısından farklılıkların olduğu dönemdir. Orhon Türkçesi dönemi göçebe (ya da yarı göçebe) olan Türk topluluklarının dillerinin de dış etkilere -sonraki dönemlere oranla- daha kapalı olduğu dönemdir. Uygurca döneminde ise özgün metinlerin yanında Budizm, Maniheizm ve Hıristiyanlık dininin etkisiyle bu dinlere özgü metinlerin çevrilmesi sırasında Türkçeye çok sayıda sözcük girmiştir. Ancak, bu dönemdeki yoğun çeviri etkinlikleri nedeniyle Türkçenin çok sayıda yeni sözcük de kazandığını belirtmek gerekir. Karahanlı Türkçesi döneminde ise Türklerin İslamiyet’i kabulü dolayısıyla bu dönem metinleri İslami çevre metinleridir. Bu dönemde de Uygurca döneminde olduğu gibi çeviri ve özgün eserler verilmiştir. Bu dönemde Türkçe, Arapça ve Farsça ile etkileşim içindedir. Bu dönem metinleri edebi türler açısından da çeşitlilik arz etmektedir. Bu dönemlerde, söylev niteliğindeki yazıtlar, fal kitabı, sutra çevirileri, dini içerikli çeşitli anlatılar, masallar, ilahiler, tövbe duaları, Kur’an tercümesi, her iki dönemde de yazılmış şiirler ve şiir parçaları, didaktik metinler, din dışı konular içeren hukuk belgeleri, sözleşmeler, vasiyetnameler, mektuplar vb. türlerde eserler verilmiştir. Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesi metinlerinin genel olarak 7.-13. yy.’da yazılmış metinler olduğunu söylemek mümkündür.

“Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesinin Tarihsel Derlemi Projesi”nden beklenen sonuçlar: 1- Türkçenin yazıya ilk geçirildiği dönem olan Eski Türkçe ve Karahanlı Türkçesinin söz varlığını bilgisayarlarca okunabilir-işlenebilir hale getirmek. 2- Söz varlığı ve sözdizimi açıdan ilgili dönemin Türkçesini sayısal platforma taşımak. 3- 7.-13. Yüzyıl Türkçesiyle ilgili olarak araştırmacıların erişimine açık bir platform oluşturarak araştırmacılara dönemle ilgili dilsel malzemeye erişim kolaylığı sağlamak. 4- Söz konusu dönemlerin söz varlığına ve sözdizimi özelliklerine ilişkin karşılaştırmalı ve istatistiksel çalışmalar yapmaya olanak sağlamak. 5- Kültür tarihi araştırmalarında söz varlığının izleğinde katkıda bulunmak. 6- “Türkçenin Tarihsel Sözlüğü”nün hazırlanmasında Türkçenin ilk ürünlerini bu anlamda yordanabilir hale getirmektir.

Projenin aşamaları ise: 1- Derlemde yer alacak metinlerin belirlemek ve sayısallaştırarak bilgisayar ortamına aktarmak. 2- Proje için geliştirilecek yazılım ve platformlar aracılığıyla dilsel malzemeyi sözcükbirimsel, sözdizimsel, dönem, tür vb. yönlerden işaretlemek. 3- Projenin çıktılarını sanal ortamda araştırmacıların kullanımına sunmaktır.

Bu sayfa en iyi google chrome ve mozilla firefox tarayıcılarıyla görüntülenir.